Gmina Żołynia może poszczycić się pięknem krajobrazów, ciszą, spokojem, czystym powietrzem, licznymi zbiornikami wodnymi i przede wszystkim obecnością lasów, stanowiących pozostałości Puszczy Sandomierskiej. Lasy obecnie zajmują około 20% powierzchni gminy. Są to jedyne naturalne zbiorowiska roślinne tego obszaru. Pozostałe,  jak łąki, pastwiska, pola uprawne w różnym stopniu zostały przekształcone przez człowieka.
Przez teren gminy przebiega granica geobotaniczna między podprowincją górską a niżową Europy Środkowej, co sprawia że obok gatunków nizinnych spotkać można rośliny charakterystyczne dla Karpat. Jest ich tu 24, rosną w lasach. Istnienie na terenie gminy dwóch obszarów chronionych świadczy o wartościach środowiska naturalnego, o bogactwie przyrody i niezwykłości krajobrazu. Część obszaru gminy wchodzi w skład Brzóźniańskiego (ok.190 ha) i Zmysłowskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (1035 ha). Na terenie gminy zanotowano dotąd 14 gatunków roślin chronionych, w tym 10 objętych ochroną ścisłą i 4-ochroną częściową. Ochronie pomnikowej podlega obecnie pięć drzew w ramach czterech pomników przyrody. Gatunki reprezentowane przez nie to: sosna zwyczajna, dąb szypułkowy, wiąz górski i lipa drobnolistna, wszystkie one zlokalizowane są w granicach administracyjnych miejscowości Żołynia. Gminę cechuje olbrzymie bogactwo flory i fauny. Faunę reprezentują m.in.: sarny, dziki, zające, łasice, gronostaje, borsuki, tchórze, puszczyki, wilgi, zimorodki, jaszczurki, padalce, zaskrońce i żmije. Runo leśne jest wyjątkowo obfite. W czerwcu na słonecznych polanach rosną poziomki i maliny, w lipcu - czarne jagody (borówki). Jesienią można wybrać się na jeżyny, brusznice i przede wszystkim na grzyby. Sezon grzybobrania rozpoczyna się na przełomie lipca i sierpnia a trwa do pierwszych, silniejszych przymrozków (zwykle około 20 października).
Na malowniczość terenu oprócz lasów wpływa również urozmaicona rzeźba terenu. Gmina prawie w całości położona jest w obrębie płaskowyżu.Poziomica 200 m wyznacza granicę między płaskowyżem, a doliną Wisłoka, w której napotkać można liczne starorzecza. Osobliwością rzeźby są zagłębienia bezodpływowe, różnej wielkości, zwykle owalne, gromadzące wody opadowe i roztopowe. Większe ich zgrupowania występują pomiędzy Żołynią a Brzózą Stadnicką oraz w Zakąciu. Krajobraz wzbogacają piaszczyste pagórki i wydmy utrwalone przez las sosnowy. Wody płynące przez teren gminy należą głównie do zlewni Wisłoka, czyli bezpośrednio lub pośrednio wpadają do tej rzeki. Jedynie północne obszary gminy odwadniane są przez Tarlakę należącą do zlewni Sanu. Na terenie gminy funkcjonuje dwanaście sztucznych zbiorników wodnych, o łącznej powierzchni lustra wody 9,275 ha i gromadzących 141,5 tys. m3 wody. Największe z nich to "Rajszula", "Tama" oraz zbiornik retencyjny w Brzózie Stadnickiej. 

1. Położenie
   
2. Pradzieje Żołyni i okolic
   
3. Historia Żołyni od XIV wieku do lat dzisiejszych
   
4. Rezerwaty przyrody i obszary chronionego krajobrazu
   
5. Zabytki
   
6. Szlaki turystyczne
   
7. Propozycje wycieczek i tras rowerowych
   
8. Informacja turystyczna
   

1. Położenie

Gmina Żołynia położona jest w środkowej części województwa Podkarpackiego. Z punktu widzenia fizyczno-geograficznego leży w obrębie Kotliny Sandomierskiej, na Płaskowyżu Kolbuszowskim (północna i środkowa część gminy; wsie Brzóza Stadnicka i Żołynia) i częściowo w Rynnie Podkarpackiej (południowa część gminy; wieś
Smolarzyny). Przez gminę przepływa Wisłok i trzy mniejsze rzeki: Żołynianka, Tarlaka i Jagielnia. Centrum gminy, miejscowość Żołynia leży w połowie trasy Łańcut-Leżajsk, w odległości 13 km od Łańcuta i 16 od Leżajska. Do Rzeszowa, miasta wojewódzkiego jest 35 km. Współrzędne geograficzne centrum wsi Żołynia to 50.10' szerokości geograficznej północnej i 22.15' długości geograficznej wschodniej. Najwyżej położony punkt na terenie gminy z kulminacją 248,9 m n.p.m. znajduje się w miejscowości Kopanie. Najniżej leży dolina rzeki Wisłok od 180 do 200 m n.p.m. w południowej części wsi Smolarzyny.

Do góry

2. Pradzieje Żołyni i okolic

Najstarsze ślady bytności człowieka w rejonie Żołyni to głównie krzemienne narzędzia oraz ceramika użytkowa, pochodzące z IX tysiąclecia p.n.e. Stwierdzono to w czasie badań archeologicznych prowadzonych w latach 80-tych. Stanowiska wykopaliskowe znajdują się w Żołyni, Rakszawie, Brzózie Stadnickiej i Giedlarowej. O wczesnym średniowieczu wiadomo niezbyt wiele, a to ze względu na nieliczne źródła historyczne i skąpy materiał archeologiczny. Wiadomo na pewno, że pierwszy etap zakładania osiedli ludzkich w okolicach Żołyni, porośniętych wówczas Puszczą Sandomierską, przypada na wiek XIV. Do puszczy przybywali chłopi uciekając przed pańszczyzną, osiedlano tu także jeńców tureckich. Według badań etnograficznych, Żołynia była wówczas w znacznej części wsią tatarską. Nie znana jest dokładna data założenia Żołyni. Przypuszczać można iż istniała zapewne już w XIV wieku. Najstarsza wzmianka pisana pochodzi z dokumentu z roku 1450 i mówi o Żołyni jako o "małej osadzie zagrzebanej w puszczy". Natomiast pierwsza pisana historyczna wzmianka mówiąca o żołyńskim sołectwie pochodzi z 1508 roku. Pierwotna nazwa miejscowości to Machowice, później, za czasów Lubomirskich, nosiła ona przez jakiś czas nazwę Lubomierz. Według przekazywanej tradycji nazwa Żołynia wywodzi się od żołędzi lub koloru żółtego. W średniowieczu i później rosły tu żółkniejące jesienią lasy dębowe, z których żołędzie miano wykorzystywać jako paszę dla zwierząt gospodarskich.

Do góry

3. Historia Żołyni od wieku XIV

ŻOŁYNIA OD WIEKU XVI DO POŁOWY XVIII
W wieku XVI Żołynia liczyła już 470 mieszkańców i należała do rodu Pileckich, ówczesnych właścicieli Łańcuta. Krzysztof Pilecki, pierwszy znany właściciel Żołyni, jako zagorzały  krzewiciel luteranizmu wybudował wówczas we wsi zbór kalwiński. Siedemdziesiąt lat później, w 1578 roku nastąpiła zmiana właściciela, Żołynia przeszła w ręce Stanisława Stadnickiego, bardziej znanego jako "Diabeł Łańcucki", a to ze względu na awanturniczy charakter. Po jego śmierci dobrami rodu zarządzali synowie: Zygmunt i Władysław. W miejscu zniszczonego pożarem zboru, wybudowali drewniany kościół, ale nie na długo. Wkrótce, podczas najazdu Tatarów w 1624 roku został spalony wraz z całą wsią, wielu żołyniaków zginęło, pozostali dostali się do niewoli. Rok 1629 to kolejna zmiana właściciela Żołyni. Dysponujący znaczną fortuną, Stanisław Lubomirski przejął zadłużone dobra łańcuckie, w tym Żołynię. Lubomirscy bardzo dbali o rozwój swych posiadłości. Nadali części
wsi prawa miejskie i herb, w tym czasie Żołynia zmieniła nazwę na Lubomierz. Pod tą nazwą wspomina ją Henryk Sienkiewicz w powieści "Potop" opisując stoczoną tu walkę wojsk Czarnieckiego ze Szwedami (w pobliżu plebani). W latach 1641-46 powstał nowy kościół w Żołyni, a sama wieś rozkwitła. Rok 1672 przerwał pomyślne lata. Wieś znów najechali Tatarzy, zniszczyli ją, a kolejny już kościół spłonął. Kolejne nieszczęścia dotknęły wieś podczas wielokrotnych przemarszów wojsk saskich, szwedzkich, rosyjskich i polskich w czasie wojny północnej (lata 1701-1721) i wojny o sukcesję tronu (lata 1733-1735). Troska Lubomirskich o swe dobra pozwoliła jednak podnieść wieś z upadku. Żołynia stała się wówczas liczącym się w regionie ośrodkiem rzemiosła i handlu. Liczni rzemieślnicy: 45 tkaczy, 4 karczmy zajezdne, 2 browary, 4 młyny (według spisu z 1713 roku), produkowali na potrzeby lokalnego rynku, a w miejscowości odbywały się jarmarki i doroczne targi. Były to już zalążki miasta, którego powstanie okazało się tylko kwestią czasu. Kiedy dokładnie z części gruntów Żołyni wydzielono miasto Lubomierz, nie wiadomo. Doszło do tego na pewno przed 1735 rokiem, a po 1721, w czasie kiedy właścicielem dóbr określanych ogólnie mianem łańcuckich, był Teodor Lubomirski. Powstanie miasta zbiegło się z upadkiem Rzeczypospolitej.

POD ZABOREM AUSTRIACKIM
Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku wieś Żołynia i miasto Lubomierz znalazły się w zaborze austriackim. Na szczęście ów fakt nie miał większego wpływu na sytuację gospodarczą wsi i miast. Z czasem zaniechano używania nazwy Lubomierz, pozostała Żołynia. W 1788 roku w miasteczku odnotowano 270 rzemieślników, dla porównania w tym samym czasie w Łańcucie było ich zaledwie 133. Na początku XIX wieku, bazując na tradycjach tkackich utworzno manufakturę sukienniczą, która jednak z czasem upadła nie wytrzymując konkurencji. Wpływ na rozwój miejscowości miało ulokowanie w połowie XIX wieku oddziału kawalerii stacjonującego w Żołyni do I wojny światowej, a liczącego 200-300 żołnierzy. Jakkolwiek powstanie listopadowe przeszło w Żołyni bez większego oddźwięku, tak w powstaniu styczniowym 1863 roku żołyniacy brali już czynny udział. Powstańczy oddział zorganizował ówczesny proboszcz Żołyni ks. Paweł Sokalski. Ilu żołynian uczestniczyło w powstaniu trudno określić, natomiast wiadomo na pewno że poległo 27. Pierwsze wybory do Rady Miasta odbyły się w 1866 roku, burmistrzem został Gabriel Kuźniarski. W roku 1867 Żołynię miasto zamieszkiwało 1616 mieszkańców, z czego aż 63% stanowili Żydzi, obecni tu już od XV wieku. Żołynia wieś liczyła 1936 mieszkańców, Brzóza Stadnicka 1529, a Smolarzyny 274. Na wsi Żydzi stanowili 5-10% ogółu mieszkańców. Dużą wagę, jak na owe czasy przywiązywano do nauki. Od początku XVI wieku istniała w Żołyni szkoła parafialna. W 1818 roku powstała 3-klasowa szkoła trywialna mieszcząca się w budynku wikarówki, do której uczęszczało około stu uczniów. W 1865 roku
wybudowano nową szkołę, a w 1884 oddano drugi budynek szkolny. Pod koniec XIX wieku w zreorganizowanej 5-klasowej szkole pobierało naukę prawie sześciuset uczniów. W miarę spokojne, choć w niewoli austriackiej życie, przerwał wybuch I wojny światowej. Okupacja Żołyni przez wojska rosyjskie trwała od 13 września 1914 roku do 12 maja 1915. Rosjanie wycofując się spalili centrum Żołyni, domy żydowskie i Urząd Gminy wraz z archiwum. Wojenną niedolę dodatkowo potęgowały epidemie chorób i głód. Odzyskanie niepodległości odbyło się również z udziałem żołyniaków walczących m.in. w legionach.

W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM
W okresie międzywojennym Żołynia była miejscowością powiatu łańcuckiego, należącego do województwa lwowskiego. Był to czas intensywnej działalności organizacji ruchu ludowego. W Żołyni funkcjonowały wówczas komórki Stronnictwa Ludowego oraz Związku Młodzieży Wiejskiej "Wici". Wskutek nieudolności Rady Miasta, konfliktu miasto-wieś, a także nieprzychylności Wojewody Lwowskiego, w 1925 roku Żołynia traci prawa miejskie po około dwustu latach od momentu ich uzyskania. Społeczeństwo Żołyni cechowało ogromne poczucie własnej wartości i silny związek z miejscem urodzenia co zaowocowało w 1928 roku Zjazdem Żołyniaków, którzy przybyli z kraju i zagranicy. Szacowano wówczas, że poza rodzinną miejscowością żyje około 1000 żołyniaków. Efektem zjazdu było powołanie Związku Żołyniaków. W 1929 roku Żołynię odwiedził prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki, tłumnie przywitany na rynku przez mieszkańców wsi i okolic.

PODACZAS II WOJNY ŚWIATOWEJ
II wojna światowa zapisała się w okrutny sposób w dziejach Żołyni. Wymordowanie żołyńskich Żydów wywiezionych do obozu zagłady w Bełżcu w roku 1942 oraz pacyfikacja wsi 4 czerwca 1943 roku to najtragiczniejsze wydarzenia z czasu tej wojny. Pacyfikacja, podczas której zamordowano 14 osób została przeprowadzona w odwecie za akcję żołnierzy łańcuckiego obwodu Armii Krajowej na żołyńskie więzienie. Akcja miała na celu uwolnienie aresztowanych członków AK i powiodła się, ale jak strasznym kosztem okazało się niedługo potem. Żołyniacy i mieszkańcy okolicznych wiosek brali czynny udział w ruchu oporu, podejmując niejednokrotnie bohaterską walkę z hitlerowcami, tworząc placówki Związku Walki Zbrojnej, przekształcone w Armię Krajową i Straży Chłopskiej przekształconej w Bataliony Chłopskie. Silny ruch oporu na terenie gminy Żołynia stanowiły zwłaszcza Bataliony Chłopskie. Brały one udział w kilkudziesięciu akcjach zbrojnych, między innymi na urzędy gminne, mleczarnie, a także w akcjach porządkowych, likwidacji agentów i konfidentów niemieckich. Na terenie Żołyni wydawano prasę konspiracyjną. Okupacja hitlerowska zakończyła się 26 lipca 1944 roku, po wkroczeniu do Żołyni oddziałów radzieckich. Kolejną formą ruchu oporu, niemniej ważną jak tajne wojsko czy konspiracyjna prasa, stanowiło tajne nauczanie. W Żołyni tajne nauczanie prowadzono zarówno w zakresie szkoły podstawowej jak i średniej. W zakresie szkoły średniej naukę pobierały 93 osoby, byli to mieszkańcy Żołyni.

PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ
Ważniejsze wydarzenia z powojennej historii Żołyni to utworzenie szkoły średniej, Liceum Ogólnokształcącego w 1945r., od 1974r. zajmującego nowy budynek, uporządkowanie rynku - reprezentacyjnej części wsi, budowa w latach 70-tych filii rzeszowskiej Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego oraz odznaczenie Żołyni w 1983 roku orderem Krzyża Grunwaldu za  zasługi w walce z hitlerowcami i poniesione ofiary. Najnowsza historia Żołyni po upadku ustroju socjalistycznego i przemianowaniu w 1989 roku Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na III Rzeczpospolitą, to trwający do dziś okres przemian społeczno-gospodarczych, który przyniósł upragnioną demokrację i samorządność, ale też bezrobocie oraz różnego rodzaju patologie.

Do góry

4. Rezerwaty przyrody i obszary chronionego krajobrazu

Istnienie na terenie gminy dwóch obszarów chronionych, a w jej najbliższej okolicy rezerwatów świadczy o wartościach środowiska naturalnego, o bogactwie przyrody i niezwykłości krajobrazu. Północne tereny gminy wchodzą w skład Brzóźniańskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, w którym znajduje się torfowiskowy rezerwat "Suchy Ług" oraz uroczysko "Kudłacz". Południowo-wschodnią część obejmuje Zmysłowski Obszar Chronionego Krajobrazu, w którym znajduje się rezerwat "Zmysłówka". Uroczysko "Kudłacz"   Do miejsca tego najlepiej dotrzeć kierując się drogą na wschód obok spichlerza w Brzózie Stadniskiej. W uroczysku obejrzeć można śródleśny park i kaplicę Potockich. W parku do dziś widoczne są zarysy alejek oraz pozostałości urządzeń wodnych i stawów, w których hodowano pstrągi. W pobliżu swoje żerowiska mają bobry. Jest tu olbrzymia tama, żeremia i podcięte przez te zwierzęta drzewa. Rezerwat "Wydrze" W północno-zachodniej części wsi Wydrze znajduje się rezerwat leśno-florystyczny modrzewia polskiego o powierzchni 14,6 ha. W rezerwacie znajdują się trzy pomnikowe, dwustuletnie buki zwyczajne. Najlepszy dojazd do rezerwatu umożliwa śródleśna droga biegnąca obok leśniczówki. Rezerwat znajduje się pod opieką Koła Myśliwskiego "Dzik" z Leżajska. Myśliwi wznieśli tutaj kaplicę polową, posadowioną nad pamiatkowym głazem Alfreda III Potockiego. Rezerwat "Suchy Ług" To położony w południowo-wschodniej części Brzózy Królewskiej rezerwat torfowiskowy.

Do góry

5. Zabytki

W gminie znajduje się szereg obiektów zabytkowych. Najciekawszymi obiektami są: kościół parafialny w Żołyni pw. św. Jana Kantego (jedna z największych świątyń archidiecezji przemyskiej, wspaniała polichromia, gwiaździste sklepienia, ołtarze w stylu neogotyckim, witraże), spichlerz Potockich w Brzózie Stadnickiej, kirkut w Żołyni, drewniany młyn wodny na Płytnicy. Znajduje się tutaj kilkadziesiąt kapliczek, krzyży przydrożnych.

Cmentarz parafialny
Położony powyżej kościoła, po obu stronach szosy do Leżajska z okazałymi trzema prywatnymi kaplicami grobowymi, licznymi zabytkowymi nagrobkami oraz symboliczną mogiłą powstańców z 1863 roku. 

Kirkut
Założony w XIX wieku, usytuowany w południowo-zachodniej części Żołyni, za pierwszą linią zabudowy ulicy Mickiewicza. W czasie II wojny światowej zniszczony przez Niemców. Odnowiony i uporządkowany dzięki staraniom Józefa Waldmana. Znajduje się tutaj kilka nagrobków, na jednym z nich data odnowienia cmentarza. Magazyn gorzelniany - spichlerz na dawnym folwarku Potockich Usytuowany przy drodze do Żołyni. Wzniesiony w latach 1843-1845 według planów rysownika Jana Tokarskiego. Klasycystyczny, murowany, z cegły, otynkowany, piętrowy, na rzucie prostokąta. Od frontu czterofilarowy, arkadowy podcień ze schodami na piętro, elewacje boczne podzielone arkadowymi płycinami. Dach czterospadowy pobity gontem.

Kapliczki
Parafia w Żołyni pierwotnie obejmowała szereg okolicznych wsi. Proboszczowi żołyńskiemu podlegała część Białobrzegów, Bud Łańcuckich, Brzózy Stadnickiej oraz Smolarzyny i Rakszawa. Przy polnych drogach prowadzących z Rakszawy, Smolarzyn i Brzózy Stadnickiej postawiono wiele kapliczek i krzyży przydrożnych.

Inne
W najbliższej okolicy Żołyni, ale już poza granicami gminy znajduje się sporo zabytkowych obiektów, chętnie odwiedzanych przez turystów z kraju i zagranicy. Wśród nich obiekty Łańcuta, Leżajska i Sieniawy

Stawy i Zalewy
Gmina Żołynia słynie z licznych zbiorników retencyjnych. Na rzekach Tarlace i Płytnicy znajduje się kilka zbiorników wodnych, na których można wędkować, a w okresie letnim służą jako kąpieliska. Największe z nich to "Tama" i ponad 3 hektarowa "Rajszula", nad którą jest już zalążek ośrodka rekreacyjno-wypoczynkowego. Jest tutaj kąpielisko, wypożyczalnia kajaków, są boiska do piłki plażowej, miejsce dla zorganizowanych zabaw tanecznych i bary serwujące piwo i dania typu Fast Food, co w sumie powoduje iż w ostatnich latach coraz częściej można spotkać tutaj namioty turystów. Ponadto osobliwością tego terenu są zagłębienia bezodpływowe, różnej wielkości, zwykle owalne, gromadzące wody opadowe i roztopowe. Większe ich zgrupowania występują pomiędzy Żołynią a Brzózą Stadnicką oraz w Zakąciu.

Do góry

6. Szlaki turystyczne

Na teren gminy Żołynia, od strony Rakszawy wkracza jeden szlak turystyczny, oznaczony kolorem zielonym, szlak: Rzeszów - Słocina - Cierpisz - Łańcut - Czarna - Węgliska - Brzóza Stadnicka - Julin - Wola Żarczycka - Nowa Sarzyna. Jest on dobrze oznakowany w terenie. Długość ogólna szlaku to 69 km. Na odcinku Rzeszów-Łańcut jest on szlakiem górskim (z przepięknym punktem widokowym na wzgórzu św.Magdaleny, a także z typowym dla Karpat lasem, z tzw. buczyną karpacką w okolicy wsi Cierpisz) w dalszej części jest to szlak nizinny. W Cierpiszu warto przejść specjalnie przygotowaną ścieżkę ekologiczną znaną jako "Koralowa". Trasa jest podzielona na 10 odcinków. Na jej pokonanie trzeba przeznaczyć ok. 2-3 godzin. Śceżką przyjemnie się spaceruje W części rekreacyjnej można zapalić ognisko, można również skorzystać z leśnego boiska. W połowie trasy przygotowane są kaskadowo ustawione ławeczki. Atrakcję tego miejsca stanowią oczka wodne, których jest aż pięć. Wśród okazów, które można podziwiać podczas spaceru jest, m.in. sromotnik bezwstydny, bluszcz pospolity, drzewostan nasienny modrzewi, kłokoczka południowa, kruk, borsuk, jastrząb. Atrakcję stanowi wieloletnia sosna, w jednej części obumarła, 150-letni dąb, spod którego wypływa krystalicznie czyste źródełko. Woda z niego jest zdatna do picia. Ścieżkę otwarto w październiku 2001 roku. Jej nazwa - "Koralowa" - pochodzi o rosnących w tamtejszym lesie wielu okazów bzu koralowego. Zainteresowanie trasą jest bardzo duże, korzystają z niej wycieczki szkolne oraz indywidualni turyści.

Do góry

7. Propozycje wycieczek i tras rowerowych

SPŁYW WISŁOKIEM
Południowa część gminy, wieś Smolarzyny, ma specjalistyczne walory turystyczne. Przepływający tędy Wisłok  jest kajakarską trasą spływową o znaczeniu krajowym (Atlas środowiska geograficznego Polski 1994). Długość Wisłoka na terenie gminy to około 1,9 km. Liczne na terenie gminy zbiorniki wodne przyciągają miłośników wędkarstwa, szczególnie popularne jest łowisko specjalne, zalew Rajszula.

ŚCIEŻKI ROWEROWE
Teren gminy Żołynia oraz gmin sąsiednich, jest wręcz wymarzonym miejscem do uprawiania coraz popularniejszej turystyki rowerowej. Jest niezwykle malowniczy, z licznymi atrakcjami na trasie, z urozmaiconą rzeźbą, co sprawia że jazda nie jest monotonna, nie wymaga przy tym jednak specjalnego przygotowania kondycyjnego. W Żołyni jak dotąd istnieje tylko jedna oznakowana ścieżka rowerowa.

ŚCIEŻKA ROWEROWA ŻOŁYNIA-BIAŁOBRZEGI
Na znaki ścieżki rowerowej najłatwiej trafić w Żołyni Dolnej, w okolicach Szkoły Podstawowej nr 2, a także przy skrzyżowaniu drogi Białobrzegi-Żołynia z drogą Korniaktów Smolarzyny. W miejscach tych znajdują się tablice informacyjne, przy czym tę w Białobrzegach trudno zauważyć, gdyż ustawiona jest na prywatnej posesji, tuż za płotem, wśród młodych drzew, które nieco ją przysłaniają. Znaki ścieżki mają kształt okręgów o promieniu około 20 cm. Na zielonym tle namalowany jest symboliczny, biały rower. W miejscach skrętu umieszczono strzałki. Trasę uznać można za dobrze oznakowaną, zgubić się trudno. Jej długość to 15 km. Miejscami droga jest piaszczysta (zwłaszcza w okolicy kaplicy św.Huberta) i tu trzeba trochę mocniej popedałować, generalnie jednak wytyczona trasa nie wymaga specjalnej kondycji. Główną jej atrakcją są śródleśne stawy rybne w Korniaktowie - siedlisko czapli siwej. Na jednym ze stawów znajduje się pokaźnych rozmiarów wyspa. Trzeba uważać aby stawów nie przegapić, ścieżka bowiem biegnie wzdłuż nasypu, za którym są położone. Warto więc, nie znając dobrze terenu, posiłkować się planem zamieszczonym powyżej. W pobliżu ścieżki znajduje się również leśna droga krzyżowa, 14 rzeźbionych stacji nieznanego autora. Drogę podobno ufundował pewien lekarz, w ramach pokuty za wykonywanie zabiegów aborcji (dość trudno ze ścieżki w to miejsce trafić, dobrze jest więc wcześniej popytać miejscowych). Z innych ciekawych obiektów na trasie wymienić należy wybudowaną na rozstaju leśnych duktów kaplicę św. Huberta (tu 3 listopada, w dniu św. Hubeta - patrona myśliwych, odprawiane są msze świętą z intencji myśliwych należących do żołyńskiego koła łowieckiego "Kuropatwa"). Druga
ciekawa śródleśna kaplica znajduje się w okolicach Bud Łańcuckich (pokaźne rozmiary robią wrażenie, pół kaplicy jest z drewna, pół z cegieł). Tuż przed Białobrzegami, pod koniec trasy (jeżeli podróż zaczynamy od Żołyni), na niewielkim pagórku po lewej stronie spotykamy XIX w. dwór.

PROPOZYCJE ŚCIEŻEK ROWEROWYCH
Na planie poniżej przedstawiamy osiem propozycji ścieżek rowerowych. Warto je odszukać w terenie i przejechać lub przewędrować. Prowadzą głównie drogami leśnymi i polnymi, z ograniczonym do minimum wykorzystaniem dróg asfaltowych (zatłoczonych i  zasmrodzonych przez samochody). Wszystkie trasy zostały sprawdzone, rozpoczynają się w Rynku i prowadzą do ciekawych, urokliwych miejsc. Na planie zaznaczono również punkty widokowe skąd podziwiać można piękna, szeroką panoramę (punkty widokowe). Dokładny przebieg proponowanych ścieżek można prześledzić porównując zamieszczony poniżej plan z mapami topograficznymi w skali 1:25 000. Obszar ten mieści się na dwóch arkuszach mapy, ich godła to 165.42 (arkusz Żołynia) i 165.24. (arkusz Leżajsk). Mapy te nabyć można w Rzeszowie, w Wojewódzkim Oddziale Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej mieszczącym się przy ul.Targowej 1, IV piętro (cena arkusza to około 3zł).

Proponowane ścieżki rowerowe:
nr 1 - do stawów leśnych w Rakszawie, (na trasie kapliczki, lasy: Smolarski i Brzeźnik, okopy z okresu II wojny światowej)
nr 2 - do zalewu w Brzózie Królewskiej, (na trasie spichlerz z XIX w. w Brzózie Stadnickiej, siedlisko bobrów w Podkudłaczu)
nr 3 - wycieczka po Żołyni Górnej (na trasie kapliczki, stawy rybne w Żołyni Grn., punkt widokowy w pobliżu stacji GSM)
nr 4 - do pałacyku w Julinie (na trasie stadnina i ośrodek jeździecki, kapliczki, las z wydmami, stanowisko do palenia ognisk)
nr 5 - przez Jagielnie do stawów leśnych w Kopaniach (dalej możliwość jazdy ścieżką nr 7 do stawów w Korniaktowie)
nr 6 - z Potoka do Smolarzyn (od alei modrzewiowej do byłego PGR - skrót ścieżki nr 1)
nr 7 - do stawów w Korniaktowie (na trasie punkt widokowy, zalew Rajszula, śródleśna droga krzyżowa)
nr 8 -  do znaków "białobrzeskiej ścieżki rowerowej"

Ciekawe miejsca oznaczone na planie:
1. XIX wieczny spichlerz w Brzózie Stadnickiej, pozostałość po Ordynacji Potockich
2. Stadnina i ośrodek jeździecki w Julinie
3. Pałacyk myśliwski Potockich w Julinie
4. Stawy leśne w Rakszawie,
5. Neogotycki kościół p.w. św. Jana Kantego w Żołyni, (jedna z największych świątyń w Diecezji Przemyskiej)
6. Wiekowa sosna "Sobieskiego" w Żołyni Dolnej, pomnik przyrody
7. Siedlisko bobrów na rzece Terlace w przysiółku Podkudłacz, w pobliżu leśna kaplica Julii Zamoyskiej oraz pozostałości dawnego parku
8. Wiszący most na Wisłoku łączący Smolarzyny z Wolą Dalszą
9.Stawy w Korniaktowie, siedlisko czapli siwej
10. Aleja modrzewiowa w Potoku, w pobliżu stara brama na terenie dawnej psiarni Potockich
11. Zalew i ośrodek wypoczynkowy w Brzózie Królewskiej
12. Zalew Rajszula w Żołyni

PROPOZYCJE WYCIECZEK
W najbliższej okolicy Żołyni jest wiele ciekawych miejsc. Sporo tu zabytkowych obiektów, osobliwości przyrodniczych i innych atrakcji turystycznych, a sama wieś, cicha i spokojna, jest dobrą bazą wypadową wycieczek pieszych, rowerowych i samochodowych. W bliskiej odległości (15 km) znajduje się Łańcut z cieszącym się ogólnopolską sławą zespołem pałacowo-parkowym. Łańcucki zamek, rezydencja Lubomirskich i Potockich, z olbrzymim parkiem i powozownią, obecnie muzeum to niewątpliwie najciekawsze miejsce tego miasta. Warto jednak zobaczyć także łańcucką synagogę, rynek i kościół parafialny. Będąc w Żołyni koniecznie odwiedzić trzeba pobliski (16 km) Leżajsk z zespołem kościelno-klasztornym oo. Bernardynów, w którym znajdują się słynne leżajskie organy, dzięki którym organizowany jest tutaj Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej, trwający zwykle od czerwca do września. Inne miasta bliskie Żołyni i godne zwiedzenia to położona nad Sanem Sieniawa z zespołem pałacowo-parkowym, Leżachów z ogromnym pałacem na wzniesieniu, Przeworsk z unikatową w skali europejskiej kolejką wąskotorową, z drugim w Europie co do długości tunelem na linii tego typu, oraz Sokołów Małopolski z pięknym, monumentalnym kościołem parafialnym i jednym z największych w tej części kraju kirkutem, cmentarzem żydowskim. Dzięki bardzo dobrym połączeniom autobusowym z Rzeszowem, Łańcutem i Leżajskiem, zwiedzanie wymienionych miast jest łatwe nawet dla turystów niezmotoryzowanych.
Co jeszcze można zobaczyć w okolicy Żołyni? Miejsc takich jest co najmniej kilkadziesiąt. Wśród nich m.in. stadnina oraz pałacyk myśliwski Potockich w Julinie, najbardziej wysunięte na północ europejskie naturalne stanowisko Azali Pontyjskiej (Różanecznika Żółtego) stanowiące rezerwat w Woli Żarczyckiej, lasy julińskie z modrzewiową aleją i legendarnym jeziorem Białym, XIX wieczny spichlerz w Brzózie Stadnickiej, siedlisko bobrów z tamą wybudowaną przez te zwierzęta, kaplica wystawiona dla upamiętnienia Adamowej Potockej, głaz poświęcony Adamowi Zamoyskiemu i pozostałości urządzeń parkowych (stawy, zarośnięte alejki) w przysiółku Podkudłacz, zalew i ośrodek rekreacyjno-wypoczynkowy w Brzózie Królewskiej, leśne stawy  z wyspą w  Korniaktowie,  dwór w Białobrzegach,   leśne stawy w Rakszawie, pozostałości okopów z II wojny światowej oraz parowy w Brzeźniku i tzw. Okrążku, przeszło 3 hektarowy zalew Rajszula w Żołyni Dolnej, zalew Tama w Żołyni Dolnej z elektrownią wodną, następnie jeden z największych w Archidiecezji Przemyskiej monumentalny neogotycki kościół pw. świętego Jana Kantego, w pobliżu kościoła cmentarz parafialny założony w XVIII wieku z zabytkowymi kaplicami o architekturze wzorowanej na kaplicach w Ziemi Świętej, także XIX wieczny cmentarz Żydowski w Żołyni Centrum remontowany około roku 1990, kościół w Smolarzynach zbudowany na wysokiej skarpie doliny Wisłoka, wiszący most nad Wisłokiem między Smolarzynami a Wolą Dalszą, do tego wzdłuż dróg, a nieraz i w leśnym gąszczu, można spotkać kapliczki, niektóre bardzo stare, z legendarną przeszłością, inne nowsze, a wszystkie otoczone czcią mieszkańców i bardzo zadbane (jedną z najnowszych jest kaplica św. Huberta, wybudowana przez myśliwych z żołyńskiego Koła Łowieckiego w 1996 r. z okazji 50-lecia istnienia koła). W niedalekiej odległości warto zobaczyć wykonane niewidzialną ręką wprost na drzewach stacje drogi krzyżowej (dla tych atrakcji warto zboczyć nieco z głównej szosy na ulicę Białobrzeską, gdzie już każdy wskaże dalszą drogę)

Do góry

8. Informacja turystyczna

Jak dotąd w gminie nie ma punktu informacji turystycznej, być może takowy powstanie. Tymczasem wszelkich informacji z tej dziedziny, w miarę możliwości, udziala Sekretarz Gminy Waldemar Natoński, kontakt telefoniczny: (017) 22 43 018 lub (017) 22 43 028 od poniedziałku do piątku w godz. 7.30-15.30, adres poczty elektronicznej: urzad@zolynia.regiony.pl
Turystom, mieszkańcom, planującym wycieczki piesze i rowerowe z przyjemnością udzielimy informacji turystycznej, udostępnimy materiały, mapy, przewodniki, wskażemy ciekawe miejsca.

Do góry

• Gmina Boguchwała
• Gmina Błażowa
• Gmina Cmolas
• Gmina Czarna (Bieszczady)
• Gmina Domaradz
• Gmina Dydnia
• Gmina Frysztak
• Gmina Horyniec Zdrój
• Gmina Jawornik Polski
• Gmina Kańczuga
• Gmina Kolbuszowa
• Gmina Kuryłówka
• Gmina Lubaczów
• Gmina Lutowiska
• Gmina Miejsce Piastowe
• Gmina Sokołów Małopolski
• Gmina Strzyżów
• Gmina Stubo
• Gmina Tyczyn
• Gmina Łańcut
• Głowny spis treści działu
• Miasto Przemyśl
• Miasto Radymno
• Miasto Rzeszów
• Miasto Sanok
• Miasto Stalowa Wola