- Strzyżów - okruchy historii
- Zabytki
- Atrakcje turystyczne
- Baza noclegowa i żywieniowa
1. Okruchy historii
Dawniej Strzezow – to miasteczko na Pogórzu Strzyżowsko-Dynowskim, położone nad rzeką Wisłok, 30 km na południowy zachód od Rzeszowa, liczące dziś prawie 9 tys. mieszkańców. Legendarne dziej Strzyżowa sięgają IX wieku, czasów związku plemiennego Wiślan, kiedy to pogański książę wiślicki miał tu zbudować w widłach rzeki Stobnicy i Wisłoka strażnicę zwaną – Strzeżno – dla obrony wschodnich krańców swych ziem. U schyłku X wieku tereny te weszły w skład piastowskiego państwa polskiego. W XI wieku stały się one własnością rodu Bogoriów z nadania Bolesława Śmiałego za zasługi wojenne. W 1185 roku komes Mikołaj z Bogorii koło Sandomierza przekazał kilka wsi ze swych dóbr (w tym Lublę i Dobrzechów) na uposażenie klasztoru Cystersów w Koprzywnicy. Legat papieski, biskup firmański Filip w 1279 r. w Budzie na Węgrzech potwierdził opatowi klasztoru Cystersów w Koprzywnicy prawo do pobierania dziesięciny między innymi z Dobrzechowa, Lubli, Zaborowa, Czudca i Strzyżowa. Strzyżów już w XIII w. był trzykrotnie grabiony i palony przez Tatarów (później na początku XVI w.), jak też przez Węgrów, Szwedów i Rosjan w XVII-XVIII w. Pierwsza lokacja miasta miała miejsce między 1373 a 1397 r. (druga w 1480). Strzyżów jest parafią od 1335 r. Już w 1400 r. odnotowano pierwszych żaków ze Strzyżowa na krakowskiej uczelni, a w 1413 r. było ich tam aż 37. Miasto w XV-XVII w. miało dwa rynki, trzy kościoły, ratusz, łaźnię, szpital dla bezdomnych, trzy młyny, jatki, karczmę, gorzelnię, dwa browary i słodownie, szkołę parafialną, komorę celną, dwa mosty: godowski i gbiski, folusz, blech z maglem, staw rybny, itd. Produkowano tu saletrę, proch, namioty. Teren miejski otaczał ziemny wał obronny (do dziś zachowała się ul. Zawale). Były to czasy świetnego rozwoju miasta, rzemiosła, wytwórczości, hodowli i kontraktów handlowych z ośrodkami miejskimi w Polsce, na Węgrzech i w Słowacji. Działało tu aż 8 różnych cechów rzemieślniczych. Najsłynniejsze były cechy sukienników, kowali i kuśnierzy. Już w XV w. Strzyżów był wymieniony wśród 11-stu miast Podkarpacia – monopolistów w skupie, przerobie i handlu wełną oraz wyrobami sukienniczymi i w kształceniu rzemieślników w tym zawodzie (zachował się unikalny statut cechu sukienników z 1491 r.). Cysterski Strzyżów staje się znów własnością rycerską od 1373 r. (rycerza Wojtko, Pakosza -–jego synów Jana i Mikołaja Strzeżowskich – XV w. później Świerczowskich, Wielopolskich – XVI w., Bączalskich i Bonerów, Szczepieckich i znów Wielopolskich – XVII w., Radziwiłłów – XVIII w., Starzeńskich, Skrzyńskich, Wołkowickich i Konopków – XIX i pocz. XX w.). Właściciele Strzyżowa mieli zwykle kilka folwarków wokół miasta. Patronem miasta jest św. Michał. Herb miasta przedstawia wizerunek świętego trzymającego w lewej ręce wagę w prawej miecz, jego stopa spoczywa na głowie pokonanego smoka. Zachowała się odbitka herbowej pieczęci, pochodząca z poł. XIX w. Kilkadziesiąt lat później św. Michał otrzymał koronę, a Strzyżów został Królewskim Wolnym Miastem. Strzyżów trawiło w jego historii aż dziewięć pożarów – ostatni w 1895 r. spowodował, że powstało już w większości miasto murowane. Rozwój miasta utrwaliło otwarcie szkoły świeckiej w 1796 r., a wcześniej w 1684 r. zezwolenie królewskie na organizację czterech jarmarków rocznie, wybudowanie w latach 1794-98 drogi bitej Rzeszów-Strzyżów-Krosno, linii kolejowej Rzeszów-Strzyżów-Jasło w 1890 r. oraz dwukrotne już awansowanie miasta do rangi powiatu (1896-1932, 1954-1974). Dwukrotnie w historii poszerzano granice administracyjne Strzyżowa – w 1925 roku przyłączono do miasta Przedmieście Żarnowskie i Dobrzechowskie, a w 1984 r. część okolicznych wsi bezpośrednio do niego przylegających. W latach 60-tych i 70-tych powstało w Strzyżowie szereg fabryk, zakładów, szkół i placówek upowszechniania kultury. Miasto obecnie jest siedzibą gminy i ośrodkiem ciążenia gospodarczego dla 14-stu okolicznych wsi, a od 1999 roku ponownie siedzibą starostwa powiatowego. Granice Powiatu Strzyżowskiego obejmują następujące gminy: Strzyżów, Czudec, Niebylec, Frysztak, Wiśniowa.
2. Zabytki
• Zespół kościelny - kościół parafialny p.w. M.B. Niepokalanie Poczętej i Bożego Ciała - 1401 r. (późny gotyk z wystrojem barokowym), stoi opodal rynku. Wzniesiony w II poł. XV w. późnobarokowy ołtarz główny zdobi w polu środkowym krucyfiks z początku XVII wieku. Ołtarze boczne, barokowe, wzbogacone zostały ażurowymi uchami. Zespół zabytków uzupełnia kamienna chrzcielnica z połowy XVII w. Umieszczone na ścianach marmurowe epitafia przypominają o zmarłych związanych z historią miasta i regionu. Z zewnątrz, w ściany wmontowano wtórne gotyckie elementy przypominające o średniowiecznych początkach budowli. • Zespół kościelny - plebania - 1884 r. • Zespół kościelny - ogrodzenie - XVII w. • Zespół kościelny - dzwonnica - XV w. • Zespół kościelny - dom parafialny - ok. 1930 r. • Bożnica - 2 poł. XVIII w. (obecnie Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna), Strzyżów, ul. Przecławczyka 6. Remont przeprowadzony w latach 1964-1966 przekształcił wnętrze świątyni przystosowując budynek do pełnienia nowej funkcji. • Kaplica MB Bolesnej - ok. 1900 r. Strzyżów-Ratośniówki • Zespół klasztorny SS. Serafitek (kaplica, klasztor, ogrodzenie) - 1890 r. Strzyżów, ul. Słowackiego 24. • Dom Wójtowski - 1600 r. Strzyżów, ul. Rynek 28. • Zespół pałacowy - pałac - k. XIX w. Strzyżów, ul. Sobieskiego (obecnie Państwowy Dom Dziecka). usytuowany przy drodze wyjazdowej ze Strzyżowa w kierunku Krosna Malownicza piętrowa bryła pałacu, otoczona krajobrazowym parkiem położona jest w lekkim obniżeniu terenu. • Budynek Sądu Rejonowego - ok. 1920 r. Strzyżów, ul. 3 Maja 14. • Zespół pałacowy - park krajobrazowy - 1 poł. XIX w. Strzyżów, ul. Sobieskiego • Dworzec kolejowy - ok. 1910 r. Strzyżów, ul. Witosa, • Zespół dworski - barokowo - klasyczny pałac położony jest na wzniesieniu, u stóp, którego płynie rzeka Stobnica. Wybudowany około 1786 roku. W szczycie frontowym umieszczono dwie puste dzisiaj tarcze herbowe otoczone girlandami kwiatów. Pałac ten zalicza się do najpiękniejszych zabytków tego typu na ziemi strzyżowskiej. Obecnie mieści się w nim Środowiskowy Dom Samopomocy. • Budynek Domu Kultury Sokół - 1910 r. Strzyżów, ul. Mostowa • Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące - 1912 r. (obecnie Zespół Szkół) • cerkiew par. gr.-kat. p.w. Opieki Matki Bożej (obecnie kościół par. rz.-kat. p.w. Przemienienia Pańskiego) usytuowana na końcu wsi Bonarówka, na niewielkim wzniesieniu w otoczeniu drzew. Pochodzi z I poł. XIX w. Świątynia drewniana, wzbogacona wieżą zachodnią nakryta jest dachem krytym blachą, na sygnaturki o baniastych cerkiewnych hełmach. We wnętrzu oglądać można figuralną polichromię. • Zespół pałacowy (Żyznów) - oficyna, stajnia, wozownia - 1 poł. XIX w. (obecnie państwowy Dom Dziecka).
3. Atrakcje turystyczne
Atrakcją turystyczną miasta są liczne obiekty zabytkowe, m.in. kościół parafialny (1401r. – późny gotyk z wystrojem barokowym), synagoga (II poł. XVIII w.), zespół pałacowy (XIX w.), zespół dworski (ok. 1786r,), poniemiecki tunel podziemny pod Żarnowską Górą (wsch. część miasta, w sąsiedztwie dworca PKP, wybudowany w latach 1940 – 41) oraz zespół pałacowy (I poł. XIX w.) w Żyznowie, cerkiew parafii gr. – kat. (1841r.) w Bonarówce. Ścieżki zdrowia W Łętowni, na obszarze Strzyżowsko – Sędziszowskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu można skorzystać z kompleksu ścieżek edukacyjno – rekreakcyjnych. Tworzą go: ścieżka zdrowia i ścieżka i ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna. Obie swój początek mają na polanie obok leśniczówki Łętownia. Ścieżka przyrodniczo – dydaktyczna wiedzie przez najurokliwsze zakątki leśne. Jej długość to ponad 2,5 km. Na jej trasie umieszczono 10 tablic poglądowych, które stanowią kompendium wiedzy o życiu lasu, o gatunkach roślin i zwierząt tu występujących. Ku wygodzie spacerowiczów nad suchymi jarami przerzucono oporęczowane kładki, na potoku wzniesiono mostek, strome stoki zaopatrzone są w umocnione stopnie terenowe i poręcze. Nad najgłębszym jarem urządzono półkę widokową, a nad potokiem pole biwakowe. Ścieżka zdrowia długości około 1 km i oznakowana w terenie kolorem biało-czerwonym, ma swój początek po przeciwległej w stosunku do leśniczówki stronie polany i wiedzie w górę, by po chwili połączyć się ze ścieżką edukacyjną. Na jej trasie umieszczono 6 elementów do ćwiczeń: konstrukcyjnych bądź wykorzystujących specyficzny układ naturalnych skupisk drzew. Za przejściem przez jar, trasa ścieżki schodzi w duł w stronę kąpieliska.
Stoki narciarskie W okresie zimowym atrakcją turystyczną są stoki narciarskie z wyciągami orczykowymi w Łętowni. Stok mniejszy o długości 100 m i różnicy poziomów 25m przeznaczony jest dla narciarzy początkujących. Stok duży dla narciarzy zaawansowanych ma długość 450m, a różnica poziomów to 100 m. Stoki są oświetlone i sztucznie zaśnieżane Na miejscu można skorzystać z wypożyczalni sprzętu narciarskiego, porad doświadczonych instruktorów narciarstwa oraz zjeść ciepły posiłek. Tunel schronowy Zwiedzanie tunelu: od wtorku do niedzieli w godz. 10.00 - 18.00 w poniedziałki tylko umówione grupy kontakt: UGiM 276 13 54 w. 54, 509 586 922 Bilet wstępu 1 zł Zespół tunelu schronowego w Strzyżowie został zaprojektowany i zbudowany przez niemiecką firmę „Organisation Todt” w okresie pomiędzy wiosną 1940r. i latem 1941r. Wchodził w skład kompleksu schronowego w Stępinie-Cieszynie i Strzyżowie – Fűhrershauptguarier – Anlage Sűd”. W skład zespołu w Strzyżowie wchodziły: tunel schronowy dla pociągu sztabowego, bierne schrony zaplecza technologicznego, tunel instalacyjny, 1-torowa bocznica kolejowa, drewniany peron pomiędzy tunelem, a stacją kolejową oraz grobla o nieznanym przeznaczeniu. Tunel schronowy jest budowlą w całości podziemną na rzucie wydłużonego prostokąta o łącznej długości 438 m, posiada przekrój kolisty o średnicy 8,87m. Ściany boczne betonowe, w części żelbetowe. Sklepienia z cegły klinkierowej na zaprawie cementowej. Wlot i wylot tunelu zamykają żelbetowe zapory z prostokątnymi portalami o szerokości 5,4 m i wysokości 4,5 m, w których zamontowano potężne dwuczęściowe drzwi żelazne z wywietrznikami w górnej części i obudowanymi wejściami strażniczymi po obu stronach tunelu ( jedyne w Polsce zachowane do dzisiaj). W dniach 27-28.08.1941r., w związku ze spotkaniem hitlera z Mussolinim w Stępinie, w tunelu strzyżowskim bazował pociąg sztabowy Hitlera „Amerika”. Niemiecki pociąg sztabowy zatrzymał się w tunelu również w paźdźierniku 1943r. W 1944r. w tunel został opanowany przez partyzantów AK. Po wojnie tunel wykorzystywany był do różnych celów, m.in. jako magazyn – lodownia Centrali Rybnej, garaż Spółdzielni Transportu Wiejskiego. W 2002 r. wykonano koncepcję adaptacji tunelu na strzelnicę wojskową. Do adaptacji nie doszło. PARKI KRAJOBRAZOWE Pogórze Strzyżowskie to obszar niezwykle malowniczy, urzekający bogactwem krajobrazów, zróżnicowaną rzeźbą terenu, masywów leśnych i łąk. Obszary o najwyższych wartościach krajobrazowych i ekologicznych są objęte ochroną prawną. Sieć takich obszarów tworzą: Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy oraz Strzyżowsko-Sędziszowski Obszar Chronionego Krajobrazu. Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy zajmuje obszar ponad 25 tyś. ha najpiękniejszych i najbardziej wartościowych przyrodniczo terenów Pogórza. Park obejmuje, ciągnące się od zachodu wzniesienia Klonowej Góry (540 m npm.), Barda (534 m), Chełma (532 m), największe pasmo z Herbami (469 m), Czarnówkę (491 m) i Suchą Górą (591 m) oraz położone na północ grzbiety Czarnego Działu (518 m) i Brzeżanki (477m). Na północy granice parku sięgają miejscowości Brzeziny, Wiśniowa, Wysoka Strzyżowska, Strzyżów, Lutcza, na południu –Odrzykoń, na zachodzie – Brzostek, na wschodzie – Domaradz i Wola Komborska. Ponad 70% parku stanowią lasy, w dużym stopniu ekosystemy naturalne, z przewagą jodły, buka i sosny. Rzadziej występują dąb szypułkowy, grab zwyczajny, brzoza brodawkowata i modrzew europejski. W bogatej florze Parku występuje 46 gatunków górskich, a wśród nich śnieżyczka, przebiśnieg, śnieżyca wiosenna, czosnek niedźwiedzi. Ponadto 40 gatunków roślin objętych jest ochroną. m.in. widłak gwiaździsty, skrzyp olbrzymi, paprotka zwyczajna pokrzyk wilcza jagoda. Faunę tworzy 226 gatunków kręgowców, w tym 36 gatunków ryb, 18 – płazów, 6 – gadów. 140 gatunków kręgowców należy do podlegających ochronie. Wyjątkowo rzadkie okazy to: traszka karpacka, bocian czarny, puchacz, wilk, wydra i ryś. Chronione są także: chrząszcz, jelonek rogacz, trzmiele, motyle (paź żeglarz, paź królowej, tęczowiec. Strzyżowsko - Sędziszowski Obszar Chronionego Krajobrazu rozpościera się na północ od Strzyżowa. Charakteryzuje go duża różnorodność form terenu: wąwozy, kotliny pokryte bogatą roślinnością, jary. W pobliżu Sędziszowa w masywie Pogórza wyodrębnia się niesłychanie malowniczy Płaskowyż Zagorzyc i Szkodnej. Fauna i flora jest niemal taka sama jak w Czarnorzecko-Strzyżowskim Parku Krajobrazowym. SZLAKI TURYSTYCZNE Przez najciekawsze fragmenty gminy przebiegają 2 szlaki turystyczne: Zielony szlak prowadzi ze Strzyżowa w kierunku południowym przez Godową - Brzeżankę i wchodzi na grzbiet Pasma Brzeżanki, gdzie dochodzi czarny szlak turystyczny z Babicy. Z grzbietu Pasma Brzeżanki zielony szlak schodzi do Bonarówki, skąd prowadzi do Kamieńca. Czarny szlak prowadzi z Babicy przez Lubenię, Połomię, Działy do Żarnowej. Następnie polami schodzi do doliny Stobnicy, aby stromą drogą wspiąć się na Pasmo Brzeżanki. Tu czarny szlak turystyczny łączy się ze szlakiem zielonym.
4. Baza noclegowa i żywieniowa
Noclegi: MIEJSKO – GMINNY ZARZĄD OŚWIATY I SPORTU 24 miejsca w pokojach 3 i 6 osobowych, zlokalizowane na terenie stadionu Strzyżów, ul. 1 Maja 6 tel. /017/ 276 10 61 OŚRODEK REKREACYJNO – WYPOCZYNKOWY „OAZA” 30 miejsc noclegowych Strzyżów, ul. Kombatantów 33 tel. /017/ 276 37 27 JEŹDZIECKI KLUB SPORTOWY „POGÓRZE” 7 miejsc w pokojach 3 i 4 osobowych Glinik Zaborowski 181 tel./fax /017/ 276 34 66 KAMAG 10 miejsc - pokoje hotelowe Żyznów (droga nr 9) tel. /017/ 277 41 17 Gastronomia PIZZERIA „OLIWKA” Strzyżów, ul. 700-lecia 4a tel. /017/ 746-10-46 RESTAURACJA „BELLA ROSA” Strzyżów, ul. Słowackiego tel. /017/ 276-04-10 RESTAURACJA "PODKARPACKA" Strzyżów, ul. Rynek tel. /017/ 276-24-47 BAR ZAGŁOBA „BIS” Strzyżów, ul. Mostowa tel. /017/ 276-21-01 PIZZERIA „PRZYSTAŃ” Strzyżów, ul. Mostowa tel. /017/ 276 11 20 ZAJAZD „GALICJA” Strzyżów, ul. Kombatantów tel. /017/ 276-22-53
|